Mà còn là chiếc kính vạn hoa cho bạn thấy những khung hình rực rỡ đời mình.
Năm 2013, tôi mở một tài khoản trên Evernote để ghi chép.
Đó là thời điểm tôi bắt đầu nhen nhóm ý định quay trở lại trường học sau vài năm đi làm. Evernote đã trở thành người bạn đồng hành, giúp tôi ghi chép lại hầu như mọi thứ trong quá trình chuyển tiếp từ đời sống công sở sang đời sống của người làm nghề viết thuê, rồi du học sinh, và giảng viên đại học.
Tôi trung thành với Evernote trong gần một thập kỉ. Cho đến khi tôi tìm ra Obsidian vào đúng một tháng sau ngày nộp đơn thôi việc.
Lý do khiến tôi đổi app ghi chép lúc đó rất thực tế: Tôi cần quản trị kiến thức của mình hiệu quả hơn, nếu muốn chinh chiến một mình trong thế giới “freelance”. Nhưng sau này nhìn lại, tôi nhận ra rằng Obsidian cho tôi nhiều hơn như thế. Nếu như Evernote giúp tôi lưu trữ (capture) những lát cắt cuộc sống, thì Obsidian giúp tôi hiểu những lát cắt đó muốn nói gì với mình.
Obsidian như một công cụ ghi chép
Đơn vị kiến thức nhỏ nhất của Obsidian là một ghi chép (note).
Mỗi ghi chép trong Obsidian mô phỏng một nút (node) kiến thức trong trí nhớ dài hạn (long-term memory) của bạn. Trí nhớ dài hạn được tạo thành bởi vô vàn những cái nút này và chúng liên kết chặt chẽ với nhau thành các khoanh kiến thức (chunks of knowledge). Vì vậy, có thể xem Obsidian là bộ não thứ hai của bạn, hay chính xác hơn là một chiếc bản đồ giản lược của bộ não thứ nhất. Bằng các đường dẫn hai chiều từ note này sang note kia và ngược lại, chúng ta luôn có thể liên kết các nút kiến thức nhỏ thành những khoanh (chunk) kiến thức lớn hơn. (Đây là những tính năng mà Evernote không có.)
Mọi ghi chép của bạn sẽ đều nằm trong ổ đĩa máy tính của bạn.
Thay vì lưu trên đám mây (như Notion hay Evernote), Obsidian sẽ để cho bạn có chủ quyền 100% với dữ liệu của bạn. Bạn sẽ không phải lăn tăn về độ riêng tư của thông tin cá nhân hoặc ghi chú liên quan đến hồ sơ khách hàng cần bảo vệ tuyệt đối. Ngay cả khi bạn đồng bộ ghi chú của bạn với một thiết bị khác, thì các ghi chú này cũng được mã hoá trước rồi mới đưa lên server và từ đó đồng bộ vào thiết bị cá nhân của bạn. Ngoài ra, bạn cũng sẽ không lo sợ rằng công ty thay đổi chính sách bán hàng và một ngày đẹp trời, họ bảo rằng bạn không được quyền truy cập vào hơn 2000 chiếc notes mà bạn tích góp trong 10 năm qua nếu bạn không upgrade gói cước (điều đã xảy ra với tôi).
Tốc độ xử lý của Obsidian rất nhanh nhờ lưu trữ nội bộ và định dạng text đơn.
Bạn có thể tìm ghi chép nhanh chóng với vài phím bấm đơn giản. Tốc độ hiển thị chữ khi gõ phím luôn nhanh và không phụ thuộc Internet. Nếu bạn đã từng phải dừng lại chờ mạng load xong mất vài giây rồi mới viết được một dòng ghi chú thì bạn sẽ hiểu tốc độ quan trọng như thế nào, đặc biệt là đối với việc ghi chép hằng ngày (informal writing).
Obsidian có thể trở nên rất phức tạp nhưng đồng thời nó cũng cực kỳ đơn giản. Nick Milo có một series tutorial videos rất hữu ích dành cho người mới bắt đầu. Tôi chỉ dùng các hướng dẫn này trong suốt gần hai năm sử dụng Obsidian mà đã có thể làm được rất nhiều việc hay ho mà trước kia tôi không làm được với Evernote rồi.
Có rất nhiều lý do để người ta nghiện Obsidian sau một thời gian sử dụng. Nhưng trong bài này, tôi muốn nhấn mạnh một lý do mà tôi ít nghĩ tới nhất khi bắt đầu sử dụng Obsidian, đó là:
Obsidian như một công cụ siêu động lực
Siêu động lực (meta-motivation)
là khả năng nhận biết và điều chỉnh mức độ động lực – cả về lượng và về chất – mà bạn đang có với một nhiệm vụ bất kỳ. Động lực (motivation) là lý do bạn làm một điều gì đó. Các nhà tâm lý tìm ra rằng có nhiều hơn một loại động lực và nếu bạn biết cách điều phối các loại động lực này một cách hợp lý, thì bạn sẽ làm việc hiệu quả và ít stress hơn.
Siêu động lực gồm có ba loại:
-
Kiến thức về bản thân (self-knowledge)
-
Kiến thức về loại công việc (task processing mode)
-
Kiến thức về phương pháp tự quản trị động lực (motivation regulation)
(Ghi chú bên lề: Bạn đừng sợ trước cái từ dường như quá khủng khiếp này.
Khi cắt nghĩa ra, bạn sẽ thấy nó rất đơn giản. Trong nghiên cứu tâm lý học, người ta phải dùng những từ nghe thật kinh dị. Đó là bởi vì để hiểu bản chất một hiện tượng tâm lý, người ta phải đo lường nó cho chính xác. Muốn đo lường đúng, phải gọi tên đúng và thống nhất với nhau về một tá các “sắc xám” của hiện tượng. Còn nếu chúng ta cứ gọi chung chung là “xám”, thì không thể nghiên cứu được. Tương tự, có một tá sắc thái của “động lực”, và siêu động lực là một sắc thái khá là “meta”. Giống như metacognition có nghĩa là “nghĩ về cách bạn nghĩ”, thì meta-motivation là “nghĩ về động lực” của bạn.)
Bây giờ mình quay trở lại với nội dung chính.
Kiến thức về ba khía cạnh của siêu động lực giúp bạn lên kế hoạch cuộc sống hằng ngày theo cách phù hợp nhất với bạn. Vậy thì, Obsidian sẽ giúp bạn rèn luyện khả năng siêu động lực bằng cách nào?
Ghi chép hằng ngày với Obsidian
Thói quen ghi chép hằng ngày trong Obsidian không chỉ giúp bạn ghi chú các thông tin cần thiết cho công việc, mà còn giúp bạn hiểu mình hơn thông qua tự phản tư (self-reflection).
Bạn có thể nhận diện những công việc nào cần xử lý sâu, tốn nhiều thời gian và năng lượng, và ngược lại, việc nào cần xử lý nông, có thể làm khi bạn buồn ngủ hoặc trong 5-10 phút ngay trước giờ cơm,…
Cuối cùng, ghi chép giúp bạn nhận diện các mô tuýp làm việc tối ưu, giúp bạn thiết kế môi trường làm việc và môi trường tư duy thúc đẩy bạn hành động phù hợp với mức độ động lực mà bạn có.
Tôi có chia sẻ các bước đơn giản để bắt đầu ghi chép hằng ngày với Obsidian giúp trau dồi khả năng lực meta-motivation ở đây.
Trong phần dưới đây, tôi sẽ mô tả một tính năng cốt lõi của Obsidian khiến cho mọi điều bạn ghi ở Obsidian có thể là một điểm dữ liệu có nghĩa giúp bạn trả lời những câu hỏi “đáng sợ” kiểu như:
Mục đích sống của tôi là gì?
Một số cách ứng dụng Obsidian
Trong công việc
Khi đọc một bài báo khoa học, tôi thường ghi chú rất nhiều bên lề.
Tuy nhiên, cách ghi này có một nhược điểm. Bởi những ghi chép về các khái niệm hoặc ý tưởng quan trọng thường nằm ẩn trong ghi chép bên lề của tài liệu.
Ví dụ, khi đọc một bài báo, tôi tìm thấy một phát biểu thú vị về “intrinsic motivation”. Nhưng mọi ghi chép của tôi đều nằm ở bên lề của bài báo (hình dưới). Tức là, lần sau, để tìm lại ghi chú này, tôi phải nhớ được rằng tôi đã từng ghi chú một ý tưởng đó ở trong bài báo tên gì hoặc của tác giả nào. Tôi cần sử dụng đúng từ khoá để tìm ra bài báo cần tìm, và rà hết các ghi chú để tìm ra cái mà tôi cần. Điều này không chỉ mất thời gian mà còn khiến cho mạch tư duy của tôi bị gãy.
Hình trên là sơ đồ tư duy về khái niệm “intrinsic motivation” khi sử dụng Obsidian. Sơ đồ tư duy này được tạo thành bởi từng ghi chép nhỏ có liên kết với ghi chép có tên gọi “intrinsic motivation” như hình dưới. Obsidian đã tự động lưu chúng lại cho tôi thông qua các đường dẫn hai chiều mà tôi tạo trong quá trình đọc.
Trong việc lên kế hoạch cá nhân
Một khó khăn khi lên kế hoạch cuộc đời là chúng ta cần có kiểu tư duy khác nhau cho mỗi cấp độ của bản kế hoạch.
Ví dụ, ở cấp độ cao nhất, chúng ta hỏi “Mục đích cuộc đời mình là gì?” Ở cấp độ thấp nhất, chúng ta hỏi “Ngay lúc này, mình cần làm gì?” Nếu bạn kết nối được hai cấp độ này trong các quyết định hằng ngày, thì bạn sẽ càng hài lòng hơn với các quyết định đó. Một trong những lợi ích lớn nhất mà tôi có được từ Obsidian chính là khả năng nhìn cuộc đời mình một cách linh hoạt như vậy.
Trong hình dưới đây, tôi có một sơ đồ tư duy trong Obsidian về bản thiết kế cuộc đời của mình. Mỗi nút trong sơ đồ này là một ghi chép. Mỗi ghi chép này sẽ liên quan chặt chẽ với nhau và có nhiệm vụ tham vấn cho tôi khi cần. Di chuyển giữa các ghi chép này giúp tôi thay đổi góc nhìn dễ dàng cũng như xoay một chiếc kính vạn hoa.
Lời kết
Sự thật là Obsidian không phải viên thuốc giải thần kì cho mọi vấn đề về quản trị bản thân và công việc của mỗi người. Tuy nhiên, nếu bạn biết cách tận dụng điểm mạnh của Obsidian và ráp nó vào với nhu cầu của mình, thì xác suất thành công của bạn sẽ cao hơn. Bài viết này giới thiệu các đặc điểm cốt lõi khiến Obsidian trở nên khác biệt với các ứng dụng ghi chép khác trên thị trường. Nó cũng giải thích vì sao ghi chép hằng ngày trong Obsidian giúp bạn làm việc hiệu quả và ít stress hơn bằng cách nâng cao khả năng nhận biết và điều phối động lực của bản thân.
Siêu bổ ích ạ
cám ơn bạn đã đọc và comment nha 🙂
Hay quá chị ơi. Em sẽ nghiền ngẫm ứng dụng dần.
Cám ơn Ngọc. Viết bài này xong c có cảm giác là mình có thể dành nguyên 1 năm nữa để kể về Obsidian luôn cũng được. Em có yêu cầu chủ đề gì cụ thể không?
Chủ đề về Obsidian hay về take-note, hay tạo lập thói quen mới hả chị? Em có nhiều câu hỏi lắm 😀
Nếu về Obsidian, thì em thắc mắc là:
– cách chị tư duy để tạo vault/dùng các property như thế nào (use cases cụ thể)
– chị có routine/rituals j với Obsidian không?
– cách chị connect personal knowledge như thế nào với Obsidian? Hay có dùng thêm app nào khác để bỗ trợ tính năng nào?
Chi tiết cách liên kết các note trong quá trình take note và lưu trữ ạ
Bài này hay quá chị Tiên ơi!!
Ôi cám ơn bạn đã đọc và yêu thích bài viết nha, vinh dự ghê! C có đọc 1 bài của Tuấn về Obsidian và cũng thích bài đó. 🙂 Có quá nhiều lý do để yêu cái app này heng! Mà cSj vụ siêu nhanh thôi là đủ no brainer 🤯
Đôi khi chỉ cần nhanh và dễ dùng đã đủ làm selling point rùi, nhỉ?
Nếu bạn tự set up sync với các cloud bạn đang dùng (v.d. Dropbox, Google Drive) thì không mất phí. Còn nếu bạn dùng dịch vụ sync của Obsidian thì mới mất phí.
Chị Tiên ơi,
Là một độc giả mới, em biết ơn về những bài viết chân thành, trực quan và hữu ích của chị. Đọc bài này, em hiểu hơn cách ghi chú và lý thuyết tâm lý. Đọc lại từng từ, từng câu, em học thêm cách diễn giải của chị trong việc đặt vấn đề, chọn khung, diễn đạt, kết nối, tâm tình cùng độc giả. Em cảm kích chị vì sự tận tụy trong việc học và viết. Em sẽ dành thời gian đọc những bài viết khác và mong ngóng bài tiếp theo. Em cảm thấy được động viên, tiếp lửa trong hành trình khám phá tri thức, từ chị.
Chúc chị và những người thương,
mỗi ngày luôn sáng tỏa.
Trân ái, Hoàng Long
Ôi, cám ơn Long đã đọc và comment bài viết của chị nha. Chị cũng học nhiều từ các bài viết của Long và cách em làm hình ảnh minh hoạ. Hôm trước chị có tham gia buổi em làm với Wisedoo, c ấn tượng với cách em dẫn dắt người học qua những concept của tâm lý học nhận thức và cách ứng dụng các kiến thức đó vào việc học. Chị mong kết nối để học hỏi thêm từ Long nè!
Chị cho em hỏi cái Cavas là gì, dùng để làm gì và có thể chia sẻ cho em references gthieu chi tiết về nó k ạ?
Ý em là Canvas plugin trong Obsidian đó hả? Nó là một tính năng như kiểu whiteboard của Miro vậy á, nhưng mà nó nằm trong Obsidian nên em có thể lôi các note có sẵn từ Obsidian ra để làm việc. Em goolge hoặc youtube search “Canvas Obsidian Tutorial” nhé. Ví dụ kênh này c hay xem: https://youtu.be/vLBd_ADeKIw?si=eGx4jllsp9iAy84-
Oh, em hiểu rồi.
Đúng cái em đang cần để xây dựng 1 super-mindmap về semiconductor experience.
Hồi trước e định để nó auto map bằng linking or keyword tag, nhưng ko hiểu quả.
Để e thử cái này. Thanks chị nhiều!
“meta” mình nghĩ không nên dịch là “siêu”. Mình thì cứ thường cứ để nguyên (nhận thức meta, dữ liệu meta), nhưng nếu muốn dịch thì là “tự quy chiếu”. Ở đây mình sẽ dịch là “động lực tự quy chiếu” hoặc “động lực về động lực”
Trong tâm lý học đã quen nết gọi chữ “super” là siêu, ví dụ cái siêu tôi (superego), nên mình cũng tự nhiên theo thói cũ mà dùng, mặc dù gọi lên nghe vẫn thấy chưa xuôi tai. “Động lực về động lực” là một ý hay, cám ơn bạn nha.
Super thì có thể dịch là siêu, nhưng cái này đâu dùng super đâu, mà là meta mà. Mình thấy meta hoàn toàn không có nghĩa chỉ sự vượt trội nữa
Ôi, haha, lúc gõ comment ở trên mình bị lú mất rồi, trong đầu nghĩ meta xong lại viết là super, mà meta thì càng không phải siêu.
Vậy vì sao dịch là siêu, có lẽ là do người ta dịch “metacognition” là siêu nhận thức, nên mình máy móc gọi theo, trong một cơn quẫn bách không biết cách nào để chuyển ngữ một từ quá “meta” như vậy. Có lẽ như bạn nói, tạm thời dùng từ gốc thì tốt nhất.
Mình nghĩ người Việt bắt đầu tiếp xúc với khái niệm meta lần đầu tiên khi phải dịch chữ metadata trong ngành công nghệ thông tin sang tiếng Việt. Trong Obsidian thì những cái trên frontmatter cũng có thể xem là metadata. Nó cũng được dịch là siêu dữ liệu. Rồi chắc là từ đó các ngành khác bắt chước như vậy. Mình cũng không hiểu sao lại dịch như vậy nữa
Mình thấy Obs chỉ hợp note chữ thôi đúng ko? Mình làm về số liệu, cần lưu lại nhiều chart nên ko biết có dùng được ko?
Đúng rồi, Obsidian thích hợp nhất cho việc viết hoặc làm nghiên cứu định tính kiểu thematic analysis. Còn liên quan đến database và chart thì mình không nghĩ Obsidian là công cụ thích hợp.
Cảm ơn bạn vì bài viết rất bổ ích này. Mình đang tìm kiếm công cụ ghi chép và liên kết được các thứ mình ghi chép.
Cảm ơn bạn đã đọc và comment nha. Mình rất vui là nó giúp ích cho bạn. Sắp tới, bạn hãy chia sẻ kinh nghiệm ghi chép của bạn để tụi mình cùng học hỏi nha (ở đây toàn là note-taking nerds không à 🙂 )
Cảm ơn bạn, quá hay. Giờ mới biết tới Obsidian và dùng.